Laboratorija za interventne studije sa eksperimentalnom kuhinjom

Osnovna aktivnost Laboratorije za interventne studije sa eksperimentalnom kuhinjom je sporovođenje dijetarnih intervencija koje imaju za cilj ispitivanje i potvrdu delovanja nutritivnih i nenutritivnih sastojaka hrane na zdravlje ljudi i prevenciju bolesti. Osnovu aktivnosti čini dizajniranje i sprovođenje randomiziranih, duplo slepih, placebo kontrolisanih studija paralelnog ili unakrsnog dizajna, kao „zlatnog“ standarda u nutritivnim kliničkim studijama, i kliničkim studijama generalno. Istovremeno, u sklopu ove laboratorije sprovodi se bezbedno skladištenje biološkog materijala prema principima dobre laboratorijske prakse, kao i opservacione studije, odnosno studije preseka s ciljem procene statusa pojedinih nutrijenata, a u bezi sa statusom naprednih molekularnih biomarkera rizika. Aktivnosti laboratorije usmerene su ka ispitivanjima prevencije kardiovaskularnih i drugih hroničnih bolesti. Laboratorija takođe za cilj ima ispitivanje molekuarnih biomarkera kao pokazatelja kvaliteta ishrane, a s ciljem translacije rezultata ka generalnoj publici, i motivisanja i ojačavanja strategija javnog zdravlja. Istraživači CENM-a uključeni u rad sa ispitanicima su prošli svu edukaciju iz oblasti dobre kliničke prakse i sertifikovani su za rad na kliničkim studijama. 

U okviru Laboratorije za interventne studije rade se istraživanja na in vitro i ex vivo modelima, koristeći metode za ćelijsku biologiju, molekularnu biologiju i imunohemijska ispitivanja. U okviru istraživanja se uspostavljaju tkivni i ćelijski eksperimentalni modeli, s ciljem istraživanja uticaja dijetarnog unosa različitih nutrititvnih i nenutritivnoh komponenti, na faktore rizika i biomarkere, pre svega kardio-vaskularnog zdravlja, ali i metaboličkih poremećaja, kancera i drugih hroničnih bolesti. Sledeći uspostavljeni eksperimenatalni modeli predstavljaju okosnicu istraživanja u okviru laboratorije: stem ćelijske linije, tkivne organokulture, komercijalne ćelijske linije i biološki uzorci. U saradnji sa drugim NIO i istraživačima iz inostransktva preko rada na evropskim projektima zadnjih godina se uvode metode nutrigenomike i ispitivanja genske osnove ishrane i delovanja nutrijenata. 

I Кliničke studije (dizajn, faze, ispitanici)
Кliničke studije sprovode se u skladu sa svim principima Dobre kliničke prakse. Sve studije su odobrene od strane relevantnih Etičkih odbora i komiteta u zemlji i sprovode se uz poštovanje definisanih etičkih principa.
Sprovode se studije I, II i III faze:
– u okviru I faze ispitivanja studije su dizajnirane kao nekontrolisane, sprovode se na zdravim ispitanicima i imaju za osnovni cilj ispitivanje bezbednosti pojedinih sastojaka namirnica u planiranim interventnim dozama. Uokviru ovih studija ispituje se i metabolizam i bioraspoloživost bioaktivnih sastojaka.
– u okviru II faze ispitivanja studije su dizajnirane kao kontrolisane, sprovode se na zdravim ispitanicima i ispitanicima sa pojedinim faktorima rizika i imaju za cilj ispitivanje efekata sastojaka namirnica na zdravlje.
– u okviru III faze ispitivanja studije su kontrolisane, sprovode se na zdravim ispitanicima i ispitanicima sa pojedinim faktorima rizika i imaju za cilj ispitivanje efekata u različitim populacijama, ispitivanje dozne zavisnosti, mogućih interakcija sa drugim sastojcima hrane, lekovima, faktorima životnog stila i sl., kako na nivou kinetike i delovanja.

Osnovu aktivnosti čini dizajniranje i sprovođenje randomizovanih, duplo slepih, placebo kontrolisanih studija paralelnog ili unakrsnog dizajna, kao „zlatnog“ standarda u nutritivnim kliničkim studijama, i kliničkim studijama generalno. Istovremeno, u sklopu ove laboratorije sprovode se i opservacione studije, odnosno studije preseka, s ciljem procene statusa pojedinih nutrijenata kao i pojedinih biomarkera rizika. U najvećoj meri aktivnosti ove laboratorije usmerene su ka ispitivanjima u oblasti prevencije kardiovaskularnih ali i drugih hroničnih bolesti.

U studije se zavisno od dizajna, parametara koji se prate, ishoda i svrhe ispitivanja uključuju:
1. zdravi ispitanici – u studijama u oblasti primarne prevencije
2. osobe sa prisutnim faktorima rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti (gojazne osobe, osobe sa dislipidemijom, hiperglikemijom, visoko-normalnim krvnim pritiskom, pušači) – u studijama u oblasti sekundarne prevencije
3. pacijenti sa kardiovaskularnim oboljenjima i dijabetesom- u saradnji sa kliničkim centrima, u oblasti tercijarne prevencije
Na osnovu klasifikacije biomarkera i faktora rizika koji se prate dva osnovna tipa studija obuhvataju studije bezbednosti i studije efikasnosti.

Biomarkeri i faktori rizika koji se određuju u okviru „proof-of concept“studija su:
1. antripometrijski parametri: težina, visina, indeks telesne mase, obim struka, parametri kompozicije organizma određeni metodom bioimpedance (težina masnog tkova, ukupna težina vode, težina nemasnog tkiva)
2. biohemijski parametri: rutinske biohemijske analize (detaljan status lipida, nivo glukoze, enzimi jetre, bubrega i sl.); status folata; antioksidativni/prooksidativi status (TAS, TOS, PAB, MDA, SH-grupe, katalaza, GPx, SOD, GSH, GSSH, AOPP i dr.), serološki biomarkeri inflamacije (sedimentacija, C-reaktivni protein; IL-6; IL-1; TNF-), serološki matkeri funkcije endotela (ET-1).
3. parametri krvne slike
4. vrednosti krvnog pritiska
5. parametri imunološkog statusa:
– nivo ukupnih antitela IgA, IgG, IgM i IgE klase i nivo imunoglobulina pojedinih klasa specifičnih na proteine hrane (mleko i pojedinačni alergeni mleka, glijadin i drugi alergeni žitarica, alergeni mesa, ribe , jaja) (ELISA)
– imunofenotipizacija imunskih ćelija: limfocita i monocita (ekspresija CD3/CD4/CD8 površinskih antigena)
– nivo salivarnih imunoglobulina
6. biomarkeri statusa i funkcije ćelija:
– markeri aktivacije trombocita i njihove agregacije sa monocitima i trombocitima (protočna citometrija)
– lipidni status ćelijske membrane eritrocita, trombocita i limfocita (gasna hromatografija)
– redoks status i rezistencija na proksidativne faktore (protočna citometrija, ELISA i spektroskopske metode)
– inflamatorni status i rezistencija na proinflamatorne stimuluse (protočna citometrija, ELISA i spektroskopske metode)

II Naučni cilj i eksperimentalni pravac laboratorije
Osnovni naučni cilj laboratorije je potvrda povoljnih efekata pojedinih sastojaka namirnica na zdravlje, s posebnim akcentom na zdravlje kardiovaskularnog sistema. Studije u oblasti prevencije dizajnirane su tako da odgovaraju zahtevima Evropskog regulatornog tela za bezbednost hrane (EFSA – European Food Safety Authority), odnosno Ekspertske komisije za ishranu, dijetetiku i alergije ovog tela (NDA- Expert Panel for Nutrition, Dietetics and Allergy) u pogledu trajanja, ispitanika, relevantnih doza, bioraspoloživosti i sl. Na taj način rezultati dobijeni u okviru kliničkih studija ulaze u sastav tzv. dosijea o povoljnim zdravstvenim efektima tj. mogu se koristiti kao deo dokumentacije za naučnu osnovu zdravstvene izjave (eng. health claim). Ovakav pristup deo je celokupne strategije CENM-a, koje je usmeren na translaciju naučnih, multidisciplinarnim, interdisciplinarnim i transdisciplinarnim timom i pristupom.
Aktivnosti laboratorije podržane su aktivnostima drugih laboratorija koje funkcionišu u sklopu CENM-a, uključujući Laboratoriju za analizu lipida i određivanje lipidnog statusa i Laboratoriju za molekularnu i ćelijsku biologiju i imunohemiju, u kojoj se analiziraju uzorci biološkog materijala sakupljeni u okviru kliničkih studija, Laboratoriju za javno zdravlje, u delu koji se odnosi na procenu dijaternog unosa nutrijenata i nenutritivnih sastojaka namirnica primenom različitih instrumenata (upitnici, dnevnici ishrane i sl.) kao i obradu dobijenih rezultata, Laboratoriju za matematičko modelovanje i statističku analizu i Laboratoriju za diseminaciju naučnih rezultata.
Od septembra 2013. godine Laboratorija funkcioniše u novom prostoru (Cara Dušana 6) koji je konstruisan tako da odgovara standardima sprovođenja dijetarnih interventnih studija i obuhvata više odvojenih celina sa optimalnom komunikacijom: centralni deo za boravak ispitanika, prostoriju za uzorkovanje biološkog materijala, prostoriju za antropološka merenja, prostoriju za obradu biološkog materijala, biohemijsku laboratoriju i laboratoriju za citometriju i imunohemiju. Od posebnog značaja je postojanje eksperimentalne kuhinje u sklopu laboratorije, u kojoj je moguće sprovesti akutne dijetrne intervencije. Laboratorija ima dva posebna dela: kuhinjski deo u kojoj se pripremaju i serviraju obroci-dijetane intervencije i deo za boravak ispitanika, u kome se sprovodi sama intervencija. Veoma važan deo čini prostorija za skladištenje biološkog materijala, prostorija za skladištenje dokumentacije u materijalnoj i elektronskoj formi. Sve baze za skladištelje podataka formulisane su u skladu sa najstrožijim zahtevima dokumentovanja i sledljivosti.

IIa – Skladištenje biološkog materijala i studije preseka
U okviru laboratorije postoji odsek sa aparatima za sigurno skladištenje biološkog materijala, a prema prinicpima dobre kliničke prakse uzorkovanja biološkog materijala. Skladište se ćelije krvne loze, plazme, serumi, ćelijski elementi, a zatim koriste u etički odobrenim opservacionim ispitivanjima vezanim za kvalitet ishrane, i posledične implikacije na kardio-metaboličke parametre u zdravoj populaciji, kao i populaciji pod rizikom od hroničnih bolesti. Trenutno je u toku istraživanje vezano za kvalitet ishrane i unos namirnica bogatih vitaminom D, kao i statusom ovog vitamina u srpskoj populaciji. Širi aspekt istraživanja odnosi se i na povezanost cirkulišućeg biomarkera vitamina D sa kardio-metaboličkim poremećajima.

IIb – Personalizovani pristup u izučavanju kvaliteta i navika u ishrani pojedinca
Prospektivna linija istraživanja uspostavlja se s ciljem multidisciplinarnog i integrativnog pristupa izučavanju kvaliteta ishrane pojedinca, a s posebnim fokusom na unos pojedinačnih makro- i mikronutrijenata, i njihovih biomarkera izolovanih iz biološkog materijala. Holistički pristup u istraživanju baziran na molekularnim biomarkerima kao naprednim pokazateljima kvaliteta ishrane, predstavlja odskočnu lestvicu ka tumačenjima personalizovanog nutritivnog i dijetarnog statusa i subsekventnih potreba za korekcijama u navikama pojedinca. Ova linija istraživanja od skora uključuje i nutrigenetički pristup, u smislu određivanja genetskih varijanti u klj učnnim genima koji su od značaja za metabolizam i distribuciju neophodnih nutrijenata u organizmu: APOE, FADS, IL-6, VDR.

III Projekti
– COST Akcija: FA1403 POSITIVe: Interindividual variation in response to consumption of plant food bioactives and determinants involved, under Horizon 2020; 2014-2018
– FP7: “Bacchus- Beneficial effects of dietary bioactive peptides and polyphenols on cardiovascular health in humans – Povoljni efekti dijetarnih bioaktivnih peptida i polifenola na kardiovaskularno zdravlje ljudi” (2011 – 2015), koordinator: Institut za proučavanje hrane, Norvič, Velika Britanija
– FP7: “BaSeFood- Sustainable exploitation of bioactive components from the Black Sea Area traditional foods – Održiva eksploatacija bioaktivnih komponenata iz tradicionalne hrane crnomorskog regiona” (2009 – 2012), ), koordinator: Univerzitet u Bolonji, Italija
– COST Akcija: “Infogest- Improving health properties of food by sharing our knowledge on the digestive process – Poboljšanje povoljnih efekata hrane širenjem naučnih znanja o digestivnim procesima”, (akr.; 2011-2015), koordinator: Nacionalni institut za agronomslka istraživanja -INRA, Francuska

Bilateralni projekti
– Bilateralna saradnja Srbija-Francuska “Pavle Savić “Identification of cellular and molecular targets of plant bioactives on human blood cells: clinical and in-vitro studies” (Identifikaciji ćelijskih i molekulskih ciljnih mesta delovanja biljnih bioaktivnih jedinjenja na krvne ćelije: kliničke i in vitro studije); (2012-2014)
Nacionalni projekat
– Biološki mehanizmi, nutritivni unos i status polinezasićenih masnih kiselina i folata: Unapređenje ishrane u Srbiji.(MNTRS 46030) (2011-2014) (Rukovodilac prof. dr. Marija Glibetić).


Izjava Dr Marije Glibetić

Dešavanja/Najave

Arhiva

Flag Counter

48??8?