Laboratorija za javno zdravlje i ishranu

Ishrana i javno zdravlje (eng: Public Health Nutrition – PHN) se temelje na promociji dobrog zdravlja kroz pravilnu ishranu i primarnu prevenciju onih bolesti koje su vezane za neadekvatnu ishranu. Naglasak je, dakle, na unapređenju i održavanju zdravlja uz pravilnu ishranu u celoj populaciji (definicija: Nutrition Society UК).

U daljem tekstu možete pročitati više o:

  • Laboratoriji za javno zdravlje i ishranu
  • Prevenciji i dijagnostici metaboličkog sindroma
  • Analizi i obradi nutritivnih podataka.

Laboratorija za javno zdravlje i ishranu

1. Cilj istraživanja: 

Cilj ove laboratorije CENM je unapređenje zdravlja stanovnistva u Srbiji, pomoću istraživanja iz oblasti ishrane i javnog zdravlja, kao i to da se laboratorija promoviše u regionalni centar za PHN istraživanja i obuke stručnjaka na Balkanu. Rad ove laboratorije se temelji na istraživačkim projektima u saradnji s vodećim evropskim akademskim ustanovama, kao i uspostavljanjem i unapređenjem kapaciteta za istraživačku delatnost PHN u srednjoj i istočnoj Evropi.

2. Naučne metode istraživanja:

Metode istraživanja u PHN temelje se na najnovijim preporukama o najboljim metodama za procenu ishrane i javnog zdravlja stanovništva, a koje su predložene od strane Svetske zdravstvene organizacije (WHO), Organizacije za hranu i poljoprivredu (FAO), EFSA (European Food Safety Authority), ostalih međunarodnih naučnih tela, kao i na osnovu rezultata iz istraživačkih projekata koje finansira Evropska komisija (EuroFIR, EFCOVAL, EURRECA).

I Nutritivne metode procene dijetnog unosa
Obično se koriste dijetetske metode za procenu kvaliteta i navika ishrane i dijetarnog unosa za pojedince i grupe:
• 24- časovni dijetetski upitnik/anketa (24hr recall i food records)
• upitnik/anketa o učestalosti konzumiranja određenih namirnica (eng: Food Frequency Questionnaire – FFQ)
• FPQ-Food Propensity Questionnaire- retrospektivni upitnik o učestalosti konzumacije namirnica
• Dijetarna istorija
Nutritivne metode procene nutritivnog statusa stanovništva se vrše na osnovu antropometrijskih, fizioloških, kliničkih i biomarkera parametara statusa. Procena se obavlja poređenjem dobijene vrednosti s međunarodnim / nacionalnim referentnim vrednostima (eng: cut-off) i standardima. Biohemijski parametri se koriste za proveru podataka dobijenih iz procenjenih vrednosti dijetarnog unosa, npr. za unos folata.
Do sada, ova laboratorija je sprovela nekoliko studija o proceni dijetarnog unosa i nekoliko interventnih studija u sklopu nacionalnih (YUSAD; FOLOMEGA, EFSA) i međunarodnih projekata (BACHUSS), Npr. identifikovane su podgrupe s najvećim rizikom od siromaštva (u okviru CHANCE projekta). Također su vršena istraživanja o tome koje populacione grupe imaju najveći rizik od nutritivnih poremećaja (pothranjenost i prekomerna telesna masa).

Laboratorija za javno zdravlje i ishranu ima sledeću ekspertizu:
• Sistematski pregled literature iz elektronskih baza podataka, kao i iz tkz. visokokvalitetne sive literature pisane na nacionalnim jezicima Srednje i Istočne Evrope. Po prvi put, laboratorija je doprinela da naučnoj javnosti budu dostupni podaci o proceni dijetarnog unosa iz ovog dela Evrope.
• Ispitivanje kvaliteta ishrane pojedinih populacionih grupa putem 24 HDR i /ili FFQ i statistička analiza podataka o proceni dijetarnog unosa i nutritivnog statusa stanovništva.
• Izveštavanje nacionalnih i međunarodnih tela/organizacija o rezultatima istraživanja, te predlaganje strategije za poboljšanje ishrane i javnog zdravlja stanovništva, npr. izrada nacionalnog akcionog plana.
• Razvoj kapaciteta za istraživanja u oblasti ishrane i javnog zdravlja – identifikacija mogućnosti i izazova za unapređenje ove naučne discipline; razvoj i organizacija obrazovnih kurseva i treninga za povećanje istraživačke kompetencije PHN istraživača srednje i istočne Evrope.
• Izrada srpske i regionalne (balkanske) baze podataka o sastavu namirnica, (eng: Food Composition Database – FCDB) koja je urađena po najvišim naučnim standardima preporučenim u EuroFIR projektu; ova baza takođe sadrži informacije o sastavu tradicionalne hrane i recepata.
• Posebnu vrednost u radu laboratorije zauzima razvoj softverskih aplikacija i baza podataka koje su konkurentne softverima u evropskim akademskim i istraživačkim institucijama- između ostalog, koriste se za procenu dijetarnog unosa i statusa, kao i za planiranje ishrane na individualnom i grupnom nivou.
• Teorijska i praktična znanja i rezultati proizašli iz rada ove laboratorije se prenose i nalaze primenu u prehrambenoj industriji i kod malih i srednjih preduzeća.

II Dostignuća i rezultati

Razvoj kapaciteta u oblasti ishrane i javnog zdravlja:
• Mreža za unapređenje kapaciteta za razvoj istraživanja ishrane u srednjoj i istočnoj Evropi, (Capacity Development Network in Nutrition in Central and Eastern Europe ,NCDNCEE – CAPNUTRA www.capnutra.org).
• Prva online srpska i regionalna (balkanska) baza podataka o sastavu namirnica usklađena s preporukama EuroFIR
• Razvoj i unapređenje istraživačke infrastrukture za sprovođenje studije uz prilagođavanje postojećih kapaciteta metodološkim zahtevima EU Menu projekta
• Harmonizacija metodologije ispitivanja kvaliteta ishrane u skladu sa metodološkim zahtevima EU Menu projekta -Projekti Evropske agencije za bezbednost hrane – European Food Safety Agency (EFSA): – “Support to National Dietary Surveys in Compliance with the EU Menu methodology (sixth support): The adults’ survey”, including subjects from 10 to 74 years old “ , “Support to National Dietary Surveys in Compliance with the EU Menu methodology (sixth support): The childrens’ survey”, including subjects from 3 months to 9 years old “,koji se realizuju u Srbiji i regionu Balkana u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Severnoj Makedoniji uz implementaciju DAP-Diet Asses Platforme.

III Nutritivni alati- Softverske aplikacije

• Veb- softverska aplikacija – Food Composition Data Management (FCDM) , za stvaranje nove standardizovane nacionalne/ regionalne baze podataka; dizajnirana je i razvijena u skladu s EuroFIR tehničkim preporukama.
• DIET-ASSES&PLAN – platforma i program za unos i analizu podataka sakupljenih na osnovu 24- časovne dijetetske ankete i FFQ-a , FPQ, na individualnom i/ili populacionom nivou. Softver se koristi i za planiranje obroka i jelovnika i povezan je sa aktuelnim nutritivnim preporukama u cilju procene adekvatnosti unosa.
• Veb aplikacija EuroFIR FoodBasket je razvijena kako bi omogućila javnosti, nutricionistima i drugim nosiocima zdravstvenih usluga uz jednostavan online alat da mogu izračunati složeni sastav hrane.
• EuroFIR FoodExplorer – Veb – postavljena softverska aplikacija podržava jednostavan način za dobijanje složenih informacija o hrani za širok spektar stručnjaka (namenjen je prevodiocima, dijetetičarima, naučnicima, političarima i sl.) .
• Rad na politici vezanoj za ishranu i javno zdravlje
Odredba o Nacionalnom programu prevencije, lečenja i kontrole kardiovaskularnih bolesti u Republici Srbiji do 2020. , objavljena u “Službenom glasniku Republike Srbije” , broj 05 110-1266 / 2010 (dr Mirjana Gurinović je član stručnog tima)
• Razvijen je i validiran prvi atlas hrane koji sadrži preko 200 namirnica i recepata koji su identifikovani kao najčešće konzumirani u Srbiji i regionu Zapadnog Balana. Svakoj namirnici/receptu su dodeljene četiri različite fotografije kojima odgovaraju četiri različite veličine/porcije. Odnos porcija je takođe meren i određivan je u skladu sa standardima. Atlas hrane je jedna od neophodnih alatki za precizno određivanje nutritivnog unosa i koristi se pri anketiranju ispitanika dvadesetčetvoročasovnim upitnikom unosa hrane (24 HDR) kao i upitnikom o učestalosti konzumacije namirnica (FFQ) radi dobijanja relevantnijih podataka o količini unetih namirnica.

IV Perspektiva i dalji razvoj u budućnosti

Ishrana i javno zdravlje s naglaskom na primenu znanja o hrani i ishrani stanovništva, ima veliku primenu u razvoju nacionalne i regionalne politike, i diktira smernice istraživanja za unapređenje zdravlja stanovništva.
Laboratorija za istraživanja ishrane u oblasti javnog zdravlja ima za cilj da doprinese naučnim činjenicama koje će odgovoriti na neka (ili sva) od dole pobrojanih pitanja:
• Кoji su najkritičniji društveni, socijalni, kulturološki, bihejvioralni i ostali faktori koji utiču na izbor i konzumaciju hrane, a koja neosporno utiče na zdravlje stanovništva?
• Кoji su načini da se dizajniraju, implementiraju i da se proceni efektivnost programa koji mogu poboljšati ishranu i zdravlje stanovništva ili podgrupa populacije?
• Implementacijom i harmonizacijom metodologije ispitivnja i analize kvaliteta ishrane kod različitih populacionih grupa u skladu sa metodološkim zahtevima EU Menu projekta po prvi put u Srbiji i regionu će se formirati harmonizovana baza podataka o konzumaciji hrane za procenu dijetarnog unosa na individualnom nivou i biće objedinjeni za panevropsku bazu za analizu rizika u oblasti bezbednosti hrane koju sprovode paneli Evropske agencije za bezbednost hrane (European Food Safety Agency – EFSA).Ovi podaci će takođe omogućiti procenu dijetarnog unosa na nivou različitih populacionih grupa i daće smernice za izradu preporuka za pravilnu ishranu (Food Based Dietary Guidelines).
• Кakva je ishrana, kako ona utiče na zdravlje i kako se može poboljšati da bi se zaštitile najugroženije populacione grupe stanovništva?
• Кako se programi dizajnirani na globalnom, regionalnom i nacionalnom nivou mogu najbolje prilagoditi tako da se poboljša nutritivni status najugroženijih, i ostalih grupa?

 

Analiza i obrada nutritivnih podataka

Važan element istraživačke infrastrukture u laboratoriji za javno zdravlje i ishranu su Srpska baza podataka o sastavu namirnica i Diet Assess and Plan, napredni nutritivni softver za prikupljanje i obradu podataka o konzumaciji hrane, sveobuhvatnu procenu nutritivnog statusa i planiranje ishrane.
Tim CENM-a za analizu i obradu podataka se rukovodi isključivo principima kvaliteta kontrole na svim nivoima istraživanja i standardnim operativnim protokolima. Istraživači Centra su u periodu od 2014.-2019. intenzivno radili na adaptaciji softvera Diet Assess and Plan prilagođavajući funkcije za predstojeće projekte podržane od strane Evropske agencije za bezbednost hrane (EFSA). Softver je naime prilagođen potrebama EU Menu metodologije u cilju harmonizovanog prikupljanja podataka u celoj Evropi. Zahvaljujući uloženom naporu i novim, savremenim funkcijama softvera, Diet Assess and Plan softver se koristi i u Crnoj Gori, Severnoj Makedoniji i Bosni i Hercegovini.
Regionalna baza podataka o sastavu namirnica se kontinuirano ažurira u skladu sa potrebama EU Menu projekata u svim zemljama u regionu sa posebnim akcentom na klasifikaciju namirnica pomoću FoodEx2 kodifikacionog sistema.
Pored redovnih statističkih obrada podataka, istraživanja Centra su u prethodnom periodu bila fokusirana i na razvoj algoritma za određivanje nutritivnog profila namirnica regionalne baze podataka po uzoru na francuski SAIN/LIM model. Algoritam je prilagoćen regionalnoj bazi podataka i unapređen važnim dijetarnim faktorima kao što su fitohemikalije (polifenoli), glikemijski indeks, odnosi određenih minerala itd. Algoritam je trenutno u fazi testiranja i validacije. Nakon završetka EU Menu projekata i finalne validacije algoritma, proces određivanja nutritivnog profila namirnica će biti automatizovan integracijom u Food Composition Data Base Management sistem.


Izjava Dr Marije Glibetić

Dešavanja/Najave

Arhiva

Flag Counter

48??8?